De wet is goedgekeurd en zelfs in het Staatsblad verschenen: verdachten in zedenzaken kunnen worden verplicht tot een hiv-test. Maar de deadline voor de invoering ervan ligt pas in januari 2017. ‘Dit mag zeker niet op de lange baan worden geschoven’, zegt aidsexperte Bea Van der Gucht (UZ Gent).

1343

Eind vorige week verscheen in het Staatsblad de wet over de verplichte hiv-test voor verdachten van misdrijven. Het gaat dan om onder meer zedenfeiten, waarbij een risico is op besmetting. Die verplichting komt er op vraag van artsen die met slachtoffers van zedenfeiten werken. Tot nog toe moeten die slachtoffers ingrijpende en dure medicatie nemen, om te voorkomen dat ze besmet worden met een seksueel overdraagbare aandoening ‘Eindelijk bestaat er een manier om slachtoffers van verkrachting zo spoedig mogelijk uitsluitsel te geven over een mogelijke infectie met hiv of hepatitis’, zegt Bea Van der Gucht van het Aids Referentiecentrum aan het UZ Gent. ‘Als een verplichte test bij de vermoedelijke dader duidelijk maakt dat hij niet besmet is met een bepaald virus, dan moet het slachtoffer ook geen dure en mogelijk toxische medicatie innemen om zich hiertegen te beschermen. Wachten tot januari 2017 voor een algemene verplichting van de dadertest, vind ik te lang. Ik hoop dat de invoering niet wordt uitgesteld.’

Wat al jaren werd vermoed is nu ook daadwerkelijk aangetoond met publicatie van de START-studie: hiv-patiënten die in een vroeg stadium van de infectie worden behandeld met hiv-remmers, hebben een veel betere gezondheidsprognose dan mensen die later met behandeling beginnen.

Hoe eerder, hoe beter?
‘Biologisch plausibel’, noemde wijlen professor Joep Lange in 2013 al het waarschijnlijke voordeel van vroege behandeling van hiv. Immers, waarom zou je een kwaadaardig virus als hiv de gelegenheid bieden om eerst het immuunsysteem deels af te breken, alvorens het met hiv-remmers te lijf te gaan? Voor sommige hiv-behandelaars was die plausibiliteit onvoldoende om hun patiënten onmiddellijk behandeling aan te bieden. Maar met de definitieve data uit de START-studie beschikken we nu over de complete argumentatie om een hiv-infectie zo vroeg mogelijk te behandelen: hoe eerder hoe beter, geldt ook voor elke individuele patiënt.

1342

START
Vorige week werden op de Achtste Internationale AIDS Society Conference (IAS 2015) de resultaten bekendgemaakt van START (Strategic Timing of Antiretroviral Treatment) een studie naar het optimale moment om hiv-patiënten te gaan behandelen met hiv-remmers. Voor deze studie werden vanaf 2011 4.685 volwassenen met hiv gerekruteerd, verspreid over 35 landen wereldwijd. Allen hadden aan begin van de studie meer dan 500 CD4-cellen/mm3. Zij werden willekeurig ingedeeld in twee groepen; de ene groep kreeg meteen hiv-remmers aangeboden, bij de andere werd gewacht tot het CD4-aantal was gezakt tot 350 cellen/mm3 of tot er sprake was van aids of een andere aandoening die antiretrovirale therapie noodzakelijk maakte.

De Hoge Gezondheidsraad heeft in een advies de voorwaarden beschreven waaronder gedecentraliseerde en gedemedicaliseerde hiv-testing bij risicogroepen in België mag worden uitgevoerd. Hiv-testing zal in de toekomst mogen uitgevoerd worden door niet-medisch personeel buiten een medische setting. Deze testing wordt toegestaan op voorwaarde dat het personeel de nodige training heeft ontvangen en de screening voldoet aan de nodige kwaliteitseisen. De wet die deze screening zal toestaan, moet wel nog aangepast worden.

1341

“Hoe vroeger een hiv-besmette persoon op de hoogte is van zijn of haar status, hoe beperkter het risico op verspreiding". Uit onderzoek blijkt dat in sommige risico-omgevingen tot 15% van de besmette personen niet beseft dat hij of zij met hiv besmet is. De nieuwe vorm van screening zal ingezet worden om personen die met gemedicaliseerde en gecentraliseerde screening uit de boot vallen, toch te bereiken,” aldus prof. Katrien Fransen van het Instituut voor Tropische Geneeskunde, die het advies van de Hoge Gezondheidsraad toelichtte tijdens de persconferentie.

Gedecentraliseerde en gedemedicaliseerde screening is om verschillende redenen een radicale breuk met de bestaande strategie. Zo kunnen deze projecten gebruik maken van sneltesten en speekseltesten. Het resultaat van een sneltest is beschikbaar na maximaal 20 minuten, en een speekseltest heeft een minder invasieve afname dan bloedstalen. Deze testen zijn echter minder betrouwbaar dan de standaardtest op bloed, en een positief resultaat moet ook steeds bevestigd worden op bloed in een gemedicaliseerde omgeving. Daarnaast kunnen gedemedicaliseerde en gedecentraliseerde projecten voor hiv-testing gebruik maken van alternatieve manieren om testresultaten aan deelnemers mee te delen, zoals een via beveiligde website, per sms of per telefoon.

Links

·        Persbericht (Hoge Gezondheidsraad)

·        Het volledige advies nr. 9224 (Hoge Gezondheidsraad)

·        Het Swab2know-project van het Instituut voor Tropische Geneeskunde voert in het kader van wetenschappelijk onderzoek screening met speekseltesten uit

1339

Mensen met een hiv-infectie die direct nadat de diagnose is gesteld beginnen met antiretrovirale behandeling (‘anti-retroviral therapy’, ART), terwijl hun aantal CD4+-T-cellen nog steeds hoog is, hebben een significant lager risico op ziekte en overlijden dan mensen die wachten met behandeling totdat hun afweer verminderd is. Deze lang verwachte uitkomsten van 2 trials, de START- en TEMPRANO-trial, werden gepresenteerd tijdens de Internationale Aids Conferentie in juni 2015 in Vancouver (Canada) en tegelijkertijd gepubliceerd inThe New England Journal of Medicine.1,2

Meteen behandelen

Wanneer het een goed moment is om te beginnen met behandeling van asymptomatische mensen met een hiv-infectie, is vanaf het begin onderwerp van discussie geweest onder de hiv-behandelaars: wachten tot er symptomen komen of de afweer gedaald is, of vroeger behandelen? Hierbij was ook de vraag: hoe vroeg is vroeg? De laatste jaren schoof de grens waarbij begonnen kon worden op van 200, naar 350 en aarzelend naar 500 CD4+-T-cellen/mm3en hoger. ...

Interview: Jan E.A.M. van Bergen

Door een slordigheid zijn de namen van mogelijk honderden hiv-patiënten te grabbel gegooid in het Verenigd Koninkrijk. Een menselijke fout ligt aan de basis van het drama. De namen en e-mailadressen van achthonderd Britten werden gisteren samen verstuurd. "Het is niet zo dat alle ontvangers van de e-mail met hiv besmet zijn", aldus een woordvoerder. De fout gebeurde in een Londens ziekenhuis.

1338

© thinkstock

Er is intussen een onderzoek geopend naar "de menselijke fout" in het ziekenhuis in Dean Street 56, meldt de krant Express. Door de fout konden 780 patiënten die zich aangemeld hadden om het resultaat van hun hiv-test via e-mail te krijgen, de namen en adressen van andere lezen. Een woordvoerder benadrukte dat niet alle patiënten waarvan de gegevens via de mailing verspreid werden, hiv-positief zijn. "We kunnen bevestigen dat door een administatieve fout een nieuwsbrief over de diensten die we aanbieden, verstuurd werd naar een ganse groep patiënten en niet naar de mensen afzonderlijk. We hebben onmiddellijk alle betrokkenen gecontacteerd en hun op de hoogte gebracht van de fout. We hebben daarbij meteen ook onze verontschuldigingen aangeboden", aldus de woordvoerder. 

In de westerse wereld lijkt het hiv-virus – dat aids veroorzaakt – onder controle. Medicatie, waaronder aids-remmers, weten de ziekte in toom te houden, en ook wordt er veelal preventief tegen aids gevochten. In Amsterdam startte onlangs nog een proef waarbij preventieve medicatie werd verstrekt aan risicogroepen (homomannen, transgenders). Maar niet overal op de wereld gaat het zo goed. 

1337

Op sommige plekken lijkt de tijd stilgestaan te hebben, sinds de eerste aids-uitbraak van de jaren tachtig. Het virus is door gebrek aan voorlichting en medicijnen nog even dodelijk als dertig jaar geleden in bijvoorbeeld Oeganda, waar het aantal nieuwe hiv-infecties flink toenam: van 90.000 in 1999 tot 170.000 in 2011. Maar ook op het Aziatische continent, in Indonesië, grijpt het hiv-virus om zich heen. Hier steeg het aantal (nieuwe) geïnfecteerden tussen 2005 en 2013 met vijftig procent. De verontrustende cijfers zijn reden tot alarm. Doktoren en wetenschappers van de samenwerkende hulporganisaties UNAIDS en de Lancet Commission zijn het er over eens dat mits er niet grondig geïnvesteerd wordt in de bestrijding van aids en hiv, de derde wereld in groot gevaar kan zijn. Het doel van UNAIDS was altijd al om aids voor het jaar 2030 uit de wereld te hebben. Maar ondanks alle goede wetenschappelijke vorderingen lijkt het gebrek aan succes te wijten aan de slechte financiële situaties waarin de met name veel Afrikaanse landen verkeren. Om de hiv-crises in de zwaarst getroffen landen onder de duim te krijgen, moeten de regeringen naar schatting zo’n 2 procent van hun (toch al schamele) bbp besteden aan de bestrijding van hiv en aids, en voorlichting. Combineer dat financiële probleem met een explosieve bevolkingsgroei en een bevolking die (om verschillende redenen) nog steeds niet aan het makkelijkste preventiemiddel van besmetting – het condoom – wil toegeven, en het wordt duidelijk dat hiv helaas nog even onder ons zal zijn.

1335

Hiv/aids, in oorsprong een tropische ziekte, wordt eveneens behandeld op de dienst tropische geneeskunde. De opvang van een patiënt met aids draait om veel meer dan de juiste medicatie. Dr. Eric Florence, hoofdverpleegkundige Rudi Goris en patiënt Manu vertellen. 

Personen die hiv-positief zijn, belanden vandaag nog maar heel zelden in het aidsstadium, dankzij de antivirale medicatie. Met enkele pillen per dag blijft de aandoening goed onder controle.  Soms wordt de diagnose echter te laat gesteld of slikken patiënten om welke reden dan ook hun medicatie niet. Zo ook Manu (38): 'Ik raakte jaren geleden besmet. Gewoon dom geweest. Ik nam ook nooit de voorgeschreven medicatie omdat mij was verteld dat die behoorlijke sporen kan nalaten in je gezicht. En met een job in de modewereld wilde ik er goed blijven uitzien. Dus bleef ik de behandeling maar uitstellen.'

Toen hij na een aantal jaar ziek werd, negeerde hij lang de signalen. 'Ik had geregeld koorts en was op de duur fysiek op. Toch stapte ik pas naar de dokter toen het al vijf na twaalf was. Op dat moment was mijn afweer quasi nul: ik had het terminale stadium van aids. Bovendien leed ik aan een verwoestende bacteriële infectie.' 

Manu werd opgenomen op de afdeling tropische geneeskunde en kreeg antivirale middelen en medicatie tegen de infectie. 'Aidspatiënten zijn dikwijls zo ziek dat ze eerst naar intensieve zorg moeten', legt Florence uit. 'Herseninfecties en longproblemen zien we het vaakst. Soms is het heel lang zoeken naar de diagnose. En ook de zoektocht naar de juiste medicatie is dikwijls een delicate evenwichtsoefening. Want je moet vaak heel zware medicatie geven aan patiënten die al erg ziek zijn. De behandeling is dan ook een lange weg, met vallen en opstaan. Je mag als arts niet te snel opgeven en je moet veel geduld hebben.'

 

Aan de rand van de dood

Ook Manu ging meer dan een half jaar door een diep dal, met telkens nieuwe complicaties en opnames. Hij maakte allerlei infecties door, waarvan één de zenuwen aantastte. Daardoor raakte hij tijdelijk verlamd vanaf zijn middel. In het najaar van 2014 woog hij nog 46 kilo en stond hij aan de rand van de dood. 'Heel even heb ik gedacht aan opgeven, maar een bezoekje van mijn zussen en hun kindjes volstond om die gedachte te verjagen', vertelt hij. Een behandeling met hoge dosissen cortisone keerde uiteindelijk het tij. 'Mijn energie kwam terug en ik begon van de ene dag op de andere weer te eten.'

Vandaag is Manu het team dat hem behandelde en verzorgde, ontzettend dankbaar. 'Mee dankzij hen zit ik hier nog', klinkt het. Bij de behandeling van een aidspatiënt zijn heel wat zorgverleners betrokken. 'Tijdens de opname spelen de verpleegkundigen een cruciale rol, ook op het vlak van patiënteneducatie. Therapietrouw is immers erg belangrijk', licht Florence toe. Ook mentale ondersteuning staat centraal. Goris: 'De patiënten zijn erg kwetsbaar. Onze verpleegkundigen proberen er echt voor hen te zijn en hun noden aan te voelen.'

Elke patiënt kan ook terecht bij maatschappelijk werker Patricia Vranckx en psychologe Kim Courjaret. Florence: 'Patricia helpt de patiënten niet alleen op administratief vlak, maar biedt ook emotionele opvang. Daarnaast worden velen psychologisch begeleid door Kim. Een lange opname is daar de ideale periode voor.' Veel patiënten weten niet hoe ze het nieuws aan hun familie moeten brengen. Ook daarbij krijgen ze ondersteuning. Manu krijgt het even moeilijk als hij over de reactie van zijn ouders vertelt. 'Ze wisten een jaar geleden niet eens dat ik seropositief was. Hen dat vertellen was voor mij het allermoeilijkste. Maar ik kreeg geen enkel verwijt. Iedereen maakt fouten, we moeten vooruit, zeiden ze. Dat heeft mij enorm getroffen.' 

De patiënten worden verder ook begeleid door diëtiste Christel Wellens, die helpt bij overmatig gewichtsverlies en andere voedingsproblemen. Bij de revalidatie speelt dan weer de kinesitherapeut een grote rol. Ook logo- of ergotherapie is soms nodig.

Lelijk woord

Ook na het ontslag probeert de dienst tropische geneeskunde de patiënten nauw op te volgen. 'Naast de ambulante controles op het Instituut voor Tropische Geneeskunde zoeken we patiënten ook op als ze op een andere afdeling van het UZA worden opgenomen. Dan checken we of de behandeling nog goed zit', zegt Florence. Patiënten mogen ook altijd bellen naar de afdeling, voegt Goris eraan toe. 'Als ze bijvoorbeeld hun medicatie zijn vergeten te nemen, willen ze snel advies. Meestal weten de verpleegkundigen dan raad, zo niet contacteren ze een arts.' 

Helaas zijn er ook minder positieve verhalen van hiv- en aidspatiënten die in een ziekenhuis worden opgenomen. Goris: 'Zo bestaan er nog altijd misverstanden over het besmettingsgevaar, ook bij gezondheidswerkers. In het UZA geef ik daarom aan alle nieuwe verpleegkundigen uitvoerig uitleg over de behandeling van hiv-patiënten.'

Manu is alweer enkele maanden uit het ziekenhuis. Hij loopt nog met een wandelstok en slikt nog 22 pillen per dag, maar het ergste is voorbij. 'De waarden van mijn witte bloedcellen stijgen langzaam maar zeker. Eens de kritische grens is overschreden, ben ik officieel aidspatiënt af. Dan ben ik eindelijk van dat lelijke woord verlost.'

1336 Dr. Eric Florence

Info: dienst tropische geneeskunde, T 03 821 51 59

 

Een Zuid-Koreaanse wetenschapper moet 4,5 jaar de cel in van een Amerikaanse rechter omdat hij heeft gesjoemeld bij een hiv-onderzoek. Ook moet hij 6,5 miljoen euro aan subsidie terugbetalen. 

1333

De 58-jarige Dong-Pyou Han meldde in 2008 dat hij een doorbraak had bereikt in het onderzoek naar een vaccin tegen hiv, het virus dat aids veroorzaakt. Hij had een middel gevonden waardoor konijnen antistoffen tegen de ziekte aanmaakten. Dat werd gezien als een belangrijke stap in de strijd tegen de ziekte. 

Later werd duidelijk dat Han aan het konijnenbloed menselijk bloed had toegevoegd waarin al antistoffen zaten. Daardoor leek het middel veel effectiever dan het feitelijk was. Hij zei dat de besmetting aanvankelijk per ongeluk was gebeurd, maar dat hij was doorgegaan om zijn teamleden niet teleur te stellen. 

Carrière 

De advocaat van Han vindt de straf voor zijn cliënt extreem hoog en had liever een voorwaardelijke straf gehad. Hij wijst erop dat het zelden voorkomt dat wetenschappers voor gesjoemel de cel in moeten. 

De advocaat vindt bovendien dat Han al voldoende gestraft is, omdat zijn carrière voorbij is en hij mogelijk na de straf het land zal worden uitgezet. 

Cuba is er als eerste land ter wereld in geslaagd om besmettingen met het aids-virus en syfilis van moeder op kind uit te sluiten. Dat heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) gemeld.

1332

Dat resultaat werd bereikt na een wereldwijde campagne, waarbij landen ertoe werden aangezet om seropositieve zwangere vrouwen met hiv-remmers te behandelen. Wereldwijd worden jaarlijks 1,4 miljoen vrouwen zwanger terwijl ze besmet zijn met het aids-virus hiv, zo blijkt uit cijfers van de WHO. Het gaat dan vooral om vrouwen in ontwikkelingslanden. Zonder aangepaste behandeling met hiv-remmers, is er 15 tot 45 procent kans om het kind te besmetten tijdens de zwangerschap, de bevalling of bij het geven van borstvoeding. Bij een gepaste behandeling bedraagt dat risico nog 1 procent.
"Dit is een belangrijke overwinning in onze lange strijd tegen hiv en seksueel overdraagbare aandoeningen. Het is ook een belangrijke stap in de richting van een aids-loze generatie", zo verklaarde WHO-directeur-generaal Margaret Chan. Het gaat volgens haar om "een van de grootste verwezenlijkingen op het vlak van volksgezondheid".
Het succes van Cuba "toont aan dat een universele toegang tot medische dekking en zorg mogelijk is en zorgt voor een succesvolle aanpak van dergelijk grote uitdagingen", beklemtoont Carissa Etienne, directrice van pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO).
De WHO en PAHO hadden samen hun schouders gezet onder een project dat in Cuba en andere Latijns-Amerikaanse landen moest zorgen voor onder andere betere prenatale zorg en voor tests op de soa syfilis.
In 2013 werden er wereldwijd nog ongeveer 240.000 seropositieve kinderen geboren.

De wereld moet dringend de strijd tegen hiv/aids nieuw leven inblazen, zegt UNAIDS. Gebeurt dat niet in de volgende vijf jaar, dan dreigt de epidemie opnieuw sterk aan kracht te winnen.

1330

foto: Bedlegerige aidspatiënte in Mozambique

‘We moeten de harde waarheid onder ogen zien: als het huidige tempo van hiv-infecties aanhoudt, zal de huidige aanpak niet volstaan om te vermijden dat het aantal aidsdoden in veel landen stijgt binnen de vijf jaar’, zegt Peter Piot, directeur van de London School of Hygiene & Tropical Medicine, hoofdauteur van het rapport.

Oeganda kent opnieuw een stijgend aantal infecties, deels te wijten aan de verminderde aandacht voor hiv-preventie.

Voorkomen en genezen

‘Een duurzame toegang tot geneesmiddelen uitbreiden is essentieel’, zegt Piot. ‘Maar we kunnen onszelf niet “wegbehandelen” uit deze aids-epidemie. We moeten ook de preventie-inspanningen vergroten, met name bij risicopopulaties, en tegelijk de wettelijke en sociale discriminatie wegwerken.’

Uit het rapport blijkt dat hiv-besmettingen niet snel genoeg dalen. In combinatie met de snelle bevolkingsaangroei in veel van de getroffen landen leidt dat tot een groter aantal mensen dat met hiv leeft en antiretrovirale middelen nodig heeft om in leven te blijven.

Uit het rapport blijkt dat hiv-besmettingen niet snel genoeg dalen.

Kans

‘We moeten nu in actie schieten’, zegt Michel Sidibé, directeur van UNaids. ‘De volgende vijf jaar bieden een smal tijdsvenster om ons antwoord op de epidemie te versnellen en ze te beëindigen tegen 2030. Doen we dat niet, dan zullen de menselijke en financiële gevolgen catastrofaal zijn.’

Maar om de epidemie het hoofd te bieden, zijn enorme investeringen nodig. Het rapport schat dat alleen al het aanhouden van de huidige inspanningen in de getroffen Afrikaanse landen tot 2 procent van het bruto binnenlands product kan kosten, en minstens een derde van de uitgaven voor gezondheidszorg.

Het rapport is kritisch voor landen die tot voor kort een dalend aantal hiv-besmettingen hadden, maar gemakzuchtig geworden zijn. Zo kent Oeganda opnieuw een stijgend aantal infecties, deels te wijten aan de verminderde aandacht voor hiv-preventie.